Những phép toán đằng sau cái tên “Satan” nhắc nhở chúng ta một điều

                              Tác giả: Daniel Esparza

Tóc Ngắn (TGPSG) biên dịch từ Aleteia

TGPSG/Aleteia - Cùng tìm hiểu kỹ hơn về cách tính toán của người Do Thái, giáo lý Talmud về số 364, và cách cả truyền thống Do Thái và Công giáo xử lý các con số.

Lời đồn lan truyền rộng rãi, thậm chí cả trên mạng: Trong tiếng Do Thái, các chữ cái của từ “Satan” cộng lại thành 364. Con số này sau đó được liên kết với một giáo lý của các giáo sĩ Do Thái rằng Kẻ Buộc Tội có ảnh hưởng trong 364 ngày một năm – trừ ngày Yom Kippur. Đó là một ý tưởng hấp dẫn. Nhưng phép tính số học lại không ủng hộ điều đó.

Trong tiếng Do Thái, “Satan” được viết là שָּׂטָן (sin–tet–nun). Theo phép tính tiêu chuẩn gematria:

•  ש (shin/sin) = 300
• ט (tet) = 9
• ן (nun cuối) = 50

Tổng là 359, chứ không phải 364.

Vậy con số 364 đến từ đâu?

Con số này xuất hiện trong Talmud Babylon (Yoma 20a), nơi một giáo lý của các giáo sĩ Do Thái cho rằng Satan được phép buộc tội Israel trong 364 ngày một năm - trừ ngày Yom Kippur. Hình ảnh này mang tính thần học, không phải toán học: ngay cả Kẻ Buộc Tội cũng hoạt động trong giới hạn do Chúa đặt ra. Lòng thương xót của Chúa đã can thiệp vào lời buộc tội.

Đồng thời, một số nhà bình luận hiện đại sử dụng toán học để nhắc nhở chúng ta rằng cám dỗ là điều gần như thường trực. Rằng Satan "rình rập như sư tử gầm thét" và chúng ta nên vừa tin tưởng vào quyền năng vô hạn của Chúa vừa phải thực tế về những điểm yếu của chính mình.

Điều quan trọng là, giáo lý này không phụ thuộc vào giá trị số học của từ "Satan". Đó là một cái nhìn sâu sắc về Ngày Chuộc Tội và quyền tối cao của Chúa. Hiểu được điều này đòi hỏi sự rõ ràng về chính gematria.

Gematria là gì - và không là gì?

Gematria là một phương pháp giải thích truyền thống của người Do Thái, trong đó các chữ cái tiếng Do Thái mang giá trị số. Bởi vì mỗi từ đều có tổng số học, các học giả đôi khi ghi nhận mối quan hệ mang tính biểu tượng giữa các từ có cùng giá trị.

Thực tiễn này xuất hiện trong văn học rabbinic và trong các nguồn Do Thái trước đó từ thời Đền thờ thứ hai. Nó hoạt động như một công cụ trong số nhiều công cụ khác thuộc một truyền thống giải thích rộng lớn hơn nhiều, bao gồm lý luận pháp lý, mở rộng câu chuyện, phân tích ngôn ngữ và suy tư thần học.

Nghiên cứu học thuật Do Thái nghiêm túc không coi gematria như một hệ thống mật mã bí mật hay một sự thay thế cho việc giải thích Kinh thánh. Nó là một công cụ tu từ và chiêm nghiệm - thường mang tính vui tươi, đôi khi sâu sắc - được sử dụng để làm sáng tỏ các chủ đề đã được nêu rõ trong văn bản.

Giáo lý 364 ngày trong Yoma thuộc về thế giới của trí tưởng tượng thần học này. Nó truyền đạt rằng tầm ảnh hưởng của cái ác không phải là tuyệt đối. Có “một ngày” lòng thương xót dập tắt lời buộc tội. Cái nhìn sâu sắc đó tự nó đã đủ, độc lập với những tuyên bố về mặt số học liên quan đến từ “Satan”.

Nguồn gốc của Gematria

Gematria xuất hiện trong truyền thống Do Thái trong thời kỳ Đền thờ thứ hai, khi các chữ cái tiếng Do Thái cũng đóng vai trò là các con số. Điều này cho phép tạo ra các mối liên hệ mang tính biểu tượng giữa các từ có cùng giá trị số.

Đến thời kỳ các giáo sĩ Do Thái, gematria được công nhận là một trong nhiều công cụ giải thích - được sử dụng để làm sáng tỏ các chủ đề hoặc đưa ra những hiểu biết mang tính thuyết giảng.

Nó chưa bao giờ là một phương pháp độc lập để trở thành giáo lý, mà là một công cụ hỗ trợ chiêm nghiệm trong một truyền thống giải thích Kinh thánh rộng lớn hơn.

Thần học Công giáo và các con số mang tính biểu tượng

Truyền thống Công giáo cũng công nhận rằng các con số trong Kinh Thánh có thể mang ý nghĩa biểu tượng. Sách Khải Huyền nổi tiếng nói về con số 666 và mời gọi người đọc “tính số của con thú” (Kh 13,18). Nhiều học giả lưu ý rằng tên “Nero Caesar”, được viết bằng chữ cái tiếng Do Thái, tương ứng với 666 - có lẽ là một ám chỉ kín đáo đến sự bách hại của La Mã, được ẩn giấu trong phép tính số học Hy Lạp.

Giáo hội không coi đây là phép tính số học huyền bí, mà là biểu tượng khải huyền. Sách Giáo lý khẳng định sự hiện hữu cá nhân của Satan: “Ma quỷ và các quỷ dữ khác, quả thật được Thiên Chúa tạo dựng nên vốn tốt lành, nhưng chúng đã trở nên xấu xa do chính hành động của mình.” (GLCG 391)

Thần học Công giáo được xây dựng trên mặc khải thánh - Thánh Kinh và Thánh Truyền - chứ không phải trên sự tương đương về số học. Tuy nhiên, điều này không bác bỏ sự phong phú về biểu tượng của các con số trong Kinh Thánh, thay vào đó, giải thích chúng trong thể loại văn học, bối cảnh lịch sử và sự thống nhất của toàn bộ kinh điển.

Có nhiều điểm tương đồng hơn là khác biệt với truyền thống Do Thái giáo. Cả Do Thái giáo và Công giáo đều không xây dựng giáo lý từ phép tính số học. Cả hai truyền thống, theo những cách khác nhau, đều sử dụng ngôn ngữ tượng trưng để làm sâu sắc thêm sự hiểu biết thần học.

Tuyên bố rằng “Satan” bằng 364 là hoàn toàn sai lầm; tổng số là 359. Nhưng giáo lý Do Thái về 364 ngày vẫn có ý nghĩa. Nó thể hiện một chân lý mà cả người Do Thái và người Kitô hữu đều khẳng định: quyền lực của Kẻ Buộc Tội là có giới hạn nhưng sự cám dỗ gần như liên tục. Đó là lời mời gọi cầu nguyện sốt sắng Kinh Lạy Cha, vừa tin tưởng vào quyền năng và lòng thương xót của Chúa vừa chấp nhận thực tế về sự yếu đuối của chính mình.