Thánh Tôma Aquinô, Linh Mục - Tiến Sĩ Hội Thánh (1225–1274): Khi trí tuệ quỳ gối trước Đức Tin

TGPSG -- Thánh Tôma Aquinô sinh năm 1225 tại Roccasecca, gần Aquinô, nước Ý, trong một gia đình quý tộc quyền thế, có mối liên hệ chặt chẽ với giới chính trị và Giáo Hội thời bấy giờ. Ngay từ nhỏ, Tôma đã tỏ ra trầm lặng, suy tư sâu sắc và có lòng yêu mến đặc biệt đối với việc cầu nguyện cũng như học hỏi.

Gia đình sớm định hướng cho Tôma một con đường danh vọng: trở thành Viện phụ đan viện Monte Cassino, một đan viện Biển Đức nổi tiếng, vừa uy tín về tôn giáo vừa bảo đảm ảnh hưởng xã hội và chính trị cho gia tộc. Tuy nhiên, khi đang theo học tại Đại học Napoli, Tôma đã đưa ra một quyết định hoàn toàn trái ngược với mong muốn ấy: ngài xin gia nhập Dòng Đa Minh, một dòng khất sĩ nghèo khó, chuyên rao giảng và học hành, không tìm kiếm chức quyền hay lợi lộc trần thế.

Quyết định này khiến gia đình kịch liệt phản đối. Trên đường đưa Tôma về nhà, các anh ruột đã bắt giữ và giam lỏng ngài hơn một năm, nhằm buộc ngài từ bỏ Dòng Đa Minh. Trong thời gian bị giam cầm, Tôma kiên trì cầu nguyện, suy niệm Kinh Thánh và các tác phẩm thần học, đồng thời củng cố quyết tâm trung thành với ơn gọi. Thử thách ấy cho thấy nơi ngài một sự kiên định nội tâm sâu xa, kết hợp hài hòa giữa sức mạnh ý chí và lòng khiêm nhường.

Sau khi được trả tự do, Tôma tiếp tục việc học và được Thánh Alberto Cả trực tiếp hướng dẫn.

Dù sở hữu trí tuệ phi thường, ngài luôn sống âm thầm, khiêm tốn và ít nói, đến mức từng bị bạn học gọi là “con bò câm”. Nhưng chính Thánh Anbêtô đã tiên báo: “Con bò câm này rồi sẽ làm cho cả thế giới phải vang dội tiếng rống của nó.”

Suốt cuộc đời linh mục của mình, Thánh Tôma Aquinô tận hiến cho việc tìm kiếm, trình bày và bảo vệ chân lý đức tin. Tác phẩm đồ sộ Summa Theologiae của ngài trở thành một cột mốc lớn trong lịch sử thần học, giúp Hội Thánh hiểu các mầu nhiệm đức tin cách mạch lạc, quân bình và sâu sắc. Đối với Thánh Tôma, lý trí là hồng ân Thiên Chúa ban cho con người; vì thế, đức tin không loại trừ lý trí, nhưng kiện toàn và nâng cao lý trí.

Tuy nhiên, điều làm Thánh Tôma Aquinô trở nên vĩ đại không chỉ là trí tuệ uyên bác, mà còn là đời sống chiêm niệm sâu xa.  Ngài thường cầu nguyện lâu giờ trước Nhà Tạm và chỉ viết sau khi đã quỳ gối trước Thiên Chúa. Thần học nơi Thánh Tôma không phát xuất từ phòng học thuần túy, nhưng từ một đời sống cầu nguyện thẳm sâu.

Cuối đời, sau một kinh nghiệm thiêng liêng đặc biệt khi cử hành Thánh Lễ, Thánh Tôma đã thốt lên: “Tất cả những gì tôi đã viết chỉ như rơm rạ so với điều tôi đã được thấy.”

Lời ấy không phủ nhận giá trị các công trình thần học, nhưng diễn tả xác tín sâu xa rằng mọi hiểu biết của con người đều hữu hạn trước mầu nhiệm vô biên của Thiên Chúa.

Thánh Tôma Aquinô qua đời ngày 7/3/1274, trên đường đến Công đồng Lyon, trong thinh lặng và phó thác. Tuy nhiên, trong lịch phụng vụ của Hội Thánh, lễ nhớ Thánh Tôma Aquinô được cử hành vào ngày 28/1, là ngày di dời hài cốt của ngài (năm 1369). Việc chọn ngày này giúp cộng đoàn tín hữu có thể kính nhớ Ngài cách trọn vẹn hơn, vì ngày 7/3 thường rơi vào Mùa Chay.

Hội Thánh tôn phong Ngài là Tiến sĩ Hội Thánh, bổn mạng của các nhà thần học, các trường học Công giáo và những người tìm kiếm chân lý. Cuộc đời Thánh Tôma Aquinô là chứng tá rạng ngời cho sự hòa hợp giữa đức tin và lý trí, giữa trí tuệ và đời sống thánh thiện, giữa học hỏi và cầu nguyện.

Sứ điệp cho chúng ta hôm nay:

Noi gương Thánh Tôma Aquinô, người Kitô hữu được mời gọi: Yêu mến chân lý và không ngừng học hỏi, dùng trí tuệ để phục vụ đức tin, chứ không để tự tôn và luôn sống khiêm nhường và cầu nguyện, để mọi hiểu biết dẫn đến việc thờ phượng Thiên Chúa

“Lạy Chúa, xin cho chúng con biết tìm kiếm chân lý với trí tuệ sáng suốt và trái tim khiêm nhường.”

Bài: Têrêsa Loan Đỗ (TGPSG)