Đức Lêô XIV thăm Algeria: Sứ giả hòa bình hành hương nơi khai sinh căn tính

Tác giả: John Baptist Tumusiime

Xuân Đại (TGPSG) biện dịch từ Vatican News

TGPSG/Vatican News -- Đức Lêô XIV thăm Algeria như một sứ giả hòa bình và như một người hành hương về nơi khai sinh căn tính thiêng liêng của ngài.

Đức Giáo hoàng Lêô XIV sẽ thực hiện chuyến tông du đến Algeria vào thứ Hai 13-4-2026. Trong cuộc phỏng vấn sau đây, cha Vincent Kyererezi, thành viên Hội Thừa sai Châu Phi và là Tổng Đại diện Giáo phận Laghouat-Ghardaïa, giải thích tầm quan trọng của chuyến thăm cũng như vai trò của Giáo hội trong xã hội Algeria đa số theo Hồi giáo.

Hỏi: Cộng đồng Công giáo tại Algeria và tại Giáo phận Laghouat-Ghardaïa nơi cha phục vụ có quy mô như thế nào?

Cộng đồng Công giáo tại Algeria ước tính có khoảng 8.900 tín hữu. Giáo phận Laghouat-Ghardaïa, nơi tôi phục vụ với tư cách Tổng Đại diện, có khoảng 2.240 Kitô hữu, được phục vụ bởi 14 linh mục (kể cả Giám mục), 19 nữ tu và 5 tu huynh.

Chúng tôi phục vụ trong một “Giáo hội của gặp gỡ và đối thoại với người Hồi giáo”, nhằm cổ võ tình huynh đệ, sự hiểu biết lẫn nhau và chung sống hài hòa.

Với diện tích 2.381.741 km², Algeria là quốc gia lớn nhất châu Phi. Quốc gia này có dân số gần 50 triệu người, trong đó hơn 99,5% là người Hồi giáo.

Giáo hội Công giáo hiện diện chính thức dưới hình thức một Hiệp hội, với bốn giáo phận: Oran, Constantine, Laghouat-Ghardaïa và Algiers, trong đó Algiers là Tổng giáo phận.

Hỏi: Những hoạt động tông đồ chính của Giáo phận Laghouat-Ghardaïa và của Giáo hội tại Algeria nói chung là gì?

Chúng tôi là một Giáo hội đặt trọng tâm nơi Nước Thiên Chúa. “Trước hết hãy tìm kiếm Nước Thiên Chúa và sự công chính của Người, còn tất cả những điều khác, Người sẽ thêm cho” (Mt 6,33).

Việc tìm kiếm Nước Thiên Chúa trước hết qua gặp gỡ và đối thoại với anh chị em Hồi giáo, những người mà chúng tôi cùng chung sống, là hoạt động tông đồ chính của chúng tôi. Điều này được thực hiện qua nhiều hình thức khác nhau thông qua các hoạt động phục vụ dành cho người dân địa phương.

Trước và ngay sau thời kỳ độc lập, các giáo phận từng điều hành trường học và cơ sở y tế, cùng nhiều hoạt động tông đồ khác, cho đến cuối thập niên 1970 khi quốc gia đủ khả năng tiếp quản các cơ sở này qua tiến trình quốc hữu hóa.

Hiện nay, Giáo hội điều hành các trung tâm văn hóa và thư viện, trở thành những điểm quy tụ cho sự phát triển trí thức và văn hóa của người dân Algeria và cả bên ngoài, đồng thời đón tiếp các khách hành hương, đặc biệt là những người theo bước chân Thánh Charles de Foucauld, được phong hiển thánh năm 2022.

Ngài đã sống, phục vụ và qua đời tại Giáo phận Laghouat-Ghardaïa, nơi ngài được an táng tại El Menea, gần Nhà thờ Thánh Giuse, là ngôi nhà thờ duy nhất của giáo phận. Các nơi còn lại chỉ là những nhà nguyện nhỏ phục vụ các cộng đoàn quy tụ ít người.

Chúng tôi cũng chăm sóc những người dễ bị tổn thương nhất, như người khuyết tật, và thăng tiến phụ nữ qua các hoạt động như may mặc, thủ công mỹ nghệ, làm bánh, v.v. Hoạt động mục vụ thăm viếng và an ủi người đau yếu, đặc biệt là các tù nhân (x. Mt 25), cũng là một trong những hoạt động tông đồ quan trọng của chúng tôi.

Giáo phận Laghouat-Ghardaïa được trao phó cho Dòng Thừa sai Châu Phi (trước đây gọi là các “Cha Trắng”) và các Nữ tu Thừa sai Đức Mẹ Châu Phi (MSOLA) kể từ khi được thành lập năm 1868 với tư cách là một Phủ doãn Tông Tòa.

Thực vậy, chính vị sáng lập của chúng tôi, Charles Lavigerie, là vị Đại diện Tông Tòa đầu tiên. Theo đoàn sủng của ngài, mà chúng tôi vẫn tiếp tục sống cho đến hôm nay, sự hiện diện tông đồ giữa người dân địa phương, đặc biệt là người Hồi giáo, luôn là ưu tiên hàng đầu. Tầm nhìn ban đầu ấy vẫn giữ nguyên giá trị và tiếp tục là ưu tiên trong các hoạt động mục vụ của chúng tôi.

Ơn gọi của chúng tôi, với tư cách là một hội dòng và tiếp đến là một giáo phận, được bén rễ sâu xa trong việc gặp gỡ và đối thoại với người Hồi giáo, đồng thời khiêm tốn phục vụ toàn thể con người sống giữa chúng tôi.

Nhiều hội dòng khác cũng đã tham gia sứ vụ, và thậm chí một số được khai sinh tại đây, như các Tiểu muội và Tiểu đệ Chúa Giêsu. Điều này cho thấy Giáo hội tại vùng đất này không chỉ đón nhận các nhà truyền giáo, nhưng còn làm phát sinh những hình thức đời sống thánh hiến mới.

Hỏi: Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã chọn khẩu hiệu cho chuyến tông du đến Algeria là: “Bình an cho anh em”, được dịch sang tiếng Ả Rập là “Assalamu Alaykoum”. Khẩu hiệu này chuyển tải thông điệp gì về chuyến viếng thăm của ngài?

Cách chính xác, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đến như một tông đồ của hòa bình. Không lạ gì khi khẩu hiệu được chủ ý chọn là lời chào bằng tiếng Ả Rập “As-salam aleykum”  -  “Bình an cho anh em”, vốn là lời chào được sử dụng hằng ngày trong ngôn ngữ và văn hóa Ả Rập tại Algeria.

Tại Algeria, đây là lời chào mà chúng tôi thường xuyên đón nhận và cũng được mời gọi trao ban. Hơn nữa, một cách đặc biệt, đây cũng chính là lời chào mà Chúa Giêsu Kitô đã dùng để chào các Tông đồ sau khi Người sống lại.

Như thế, Đức Thánh Cha đến như một sứ giả của hòa bình, một nền hòa bình giải trừ vũ khí, như chính ngài đã nói vào buổi tối ngày được bầu làm Giáo hoàng.

Như lời nguyện được soạn riêng cho chuyến thăm của ngài: “Lạy Chúa Giêsu, vào buổi chiều ngày Phục Sinh, Chúa đã nói với các Tông đồ: Bình an cho anh em! (Ga 20). Noi bước Chúa, Người Tôi tớ của các tôi tớ đến gặp dân của Chúa tại Algeria, như một vị khách mang đến cho chúng con bình an của Chúa, như một môn đệ của Thánh Augustinô, một người con của vùng đất này. Xin chúc lành cho hành trình và sự hiện diện của ngài giữa chúng con.”

Đó chính là những lời đầu tiên mà Đấng Phục Sinh đã dùng để xoa dịu các môn đệ đang sợ hãi, bị giam kín sau những cánh cửa đóng chặt. Chuyến viếng thăm mang tính lịch sử của Đức Giáo hoàng, lại diễn ra trong mùa Phục Sinh, hy vọng sẽ để lại một thông điệp bình an đầy an ủi không chỉ cho Giáo hội Công giáo mà còn cho toàn thể xã hội Algeria.

Chuyến thăm của ngài với tư cách là một người hành hương của hòa bình, đặc biệt trong thời điểm thế giới chúng ta đang rất cần hòa bình, nhất là tại Trung Đông và nhiều nơi khác đang sống trong những xung đột và căng thẳng hằng ngày, sẽ khơi dậy tinh thần kiến tạo hòa bình nơi tất cả những ai gặp gỡ, nhìn thấy, lắng nghe, chạm đến hay “đọc” ngài từ gần cũng như từ xa.

Đó là lời cầu nguyện và niềm hy vọng của tôi: sau chuyến viếng thăm lịch sử này, hòa bình sẽ ngự trị trong thế giới hôm nay, khởi đi từ Algeria, nơi ngài đặt chân như một người hành hương, lan tỏa đến các quốc gia lân cận và xa hơn nữa.

Hỏi: Giáo phận Laghouat-Ghardaïa đã chuẩn bị các tín hữu như thế nào cho chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng?

Giáo phận đã cầu nguyện ngay từ khi chuyến viếng thăm được chính thức công bố. Do ở xa thủ đô về mặt địa lý và không phải là một trong hai thành phố mà Đức Giáo hoàng sẽ viếng thăm, chúng tôi không trực tiếp tham gia nhiều vào mọi công tác chuẩn bị, dù một số ít trong chúng tôi có tham gia vào các ủy ban. Chẳng hạn, Đức Giám mục phụ trách ủy ban truyền thông, còn tôi phụ trách ủy ban thiêng liêng và cầu nguyện. Chỉ một tỷ lệ nhỏ các tín hữu sẽ trực tiếp đại diện cho giáo phận.

Hỏi: Đức Giáo hoàng Lêô XIV sẽ chỉ gặp gỡ các tín hữu tại hai thành phố của Algeria là Algiers (thủ đô) và Annaba. Tại sao lại là hai thành phố này mà không phải nơi khác?

Trước hết, Algiers, thủ đô, là nơi Tổng thống Cộng hòa cư ngụ. Chính ông là người đã mời Đức Giáo hoàng và cũng sẽ đón tiếp ngài.

Lý do thứ hai để viếng thăm Algiers là tầm quan trọng lịch sử của Đền thánh Đức Mẹ Châu Phi. Đức Giáo hoàng sẽ gặp gỡ cộng đoàn Kitô hữu cùng với các bạn hữu Hồi giáo Algeria tại đền thánh này, nơi có dòng chữ nổi bật trên bức bích họa phía sau bàn thờ: “Lạy Đức Mẹ Châu Phi, xin cầu cho chúng con và cho người Hồi giáo”, thể hiện sứ điệp liên tôn về sự khoan dung và chung sống hài hòa mà nơi đây mang trong lòng Algeria.

Cũng chính tại đây, các Thừa sai Châu Phi đã khấn lần đầu, lên đường truyền giáo đến châu Phi ngày 15-11-1878 và đến Uganda ngày 17-2-1879. Hội dòng này được thành lập tại Algiers bởi Đức Hồng y Charles Lavigerie và được sai đến Đông Phi theo yêu cầu chính thức của Đức Giáo hoàng Lêô XIII.

Theo cách đó, Algiers đã trở thành cửa ngõ dẫn vào phần còn lại của châu Phi; vì thế không có gì ngạc nhiên khi Đức Lêô XIV chọn nơi đây để khởi đầu cuộc hành hương tông đồ của ngài tại châu Phi.

Lý do thứ hai là, chuyến thăm thành phố Annaba rất có thể liên hệ đến việc chính Đức Lêô thuộc Dòng Augustinô. Ngài đã hiện diện tại Đền thánh Thánh Augustinô vào năm 2013 trong dịp khánh thành sau khi trùng tu, khi còn là Bề trên Tổng quyền Dòng Augustinô.

Các tu sĩ Augustinô vẫn hiện diện tại đây, và ngài dự kiến sẽ gặp gỡ họ trong chuyến thăm.

Thành phố Annaba, nằm ở phía đông Algeria gần biên giới Tunisia, là thành phố quan trọng thứ ba của quốc gia, nổi tiếng như một trung tâm công nghiệp. Trước đây được gọi là Hippo Regius vào thời La Mã; đây là nơi Thánh Augustinô thành Hippo đã sống, đã thi hành chức vụ giám mục và viết nhiều tác phẩm học thuật (396–430).

Vương cung thánh đường Augustinô, nơi Đức Giáo hoàng sẽ cử hành Thánh lễ chính thức, được xây dựng từ năm 1881 đến 1900. Thánh đường này tọa lạc trên một ngọn đồi nhìn ra Địa Trung Hải và tàn tích cổ của Hippo, đồng thời lưu giữ thánh tích xương cánh tay phải của Thánh Augustinô. Điều này khiến nơi đây trở thành địa điểm đặc biệt để đón tiếp Đức Giáo hoàng.