Burkina Faso: Người trẻ mắc kẹt giữa những kỳ vọng văn hóa và các đường dây buôn người

Tác giả: Jean-Paul Kamba, SJ  - Vatican

Cao Trí (TGPSG) biên dịch từ Vatican News

TGPSG/ Vatican News -- Cuối tuần qua, trong dịp cử hành Ngày Quốc tế Cầu nguyện và Suy tư Chống Nạn Buôn Người, nhà xã hội học Roger Dayamba, thành viên của Mạng lưới Thần học và Mục vụ Công giáo Phi châu (PACTPAN), đã chia sẻ với Vatican News về những mối liên hệ đầy hiểm nguy giữa khủng hoảng an ninh, áp lực gia đình, cuộc tìm kiếm sự sống còn và các mạng lưới buôn người tại Burkina Faso.

Được Đức Giáo hoàng Phanxicô thiết lập vào năm 2015, Ngày Thế giới Cầu nguyện và Suy tư Chống Nạn Buôn Người được cử hành hằng năm vào ngày 8 tháng 2, lễ kính thánh Giusephine Bakhita. Được biết đến như vị thánh bổn mạng của các nạn nhân và người sống sót sau nạn buôn người, thánh Giusephine Bakhita là một nữ tu người Sudan, từng trải qua chấn thương của việc trở thành nạn nhân của nạn buôn người ngay từ thời thơ ấu.

Năm nay, Ngày này được cử hành với chủ đề: “Hòa bình khởi đi từ phẩm giá: Lời kêu gọi toàn cầu nhằm chấm dứt nạn buôn người.”

Chủ đề này nhấn mạnh rằng nền tảng của hòa bình đích thực chính là phẩm giá con người. Ngay từ khi khởi đầu triều đại giáo hoàng của mình, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đặt việc kiến tạo hòa bình cho một thế giới đầy bất ổn làm trọng tâm trong sứ vụ của ngài.

Điều này tất yếu làm nổi bật tầm quan trọng của việc tôn trọng phẩm giá con người. Để con người có thể phát triển ngay trên chính quê hương mình, Đức Thánh Cha nhắc nhở thế giới về trách nhiệm bảo đảm những điều kiện sống xứng đáng cho tất cả mọi người.

Ngược lại, quy mô của các làn sóng di cư hiện nay cho thấy một sự đứt gãy: khi những điều kiện căn bản cho một cuộc sống xứng đáng không còn có thể đạt được, thì ly hương trở thành hy vọng duy nhất về một tương lai tốt đẹp hơn.

Nhà xã hội học Roger Dayamba là thành viên của Mạng lưới Thần học và Mục vụ Công giáo Phi châu (PACTPAN).

Tại Burkina Faso, vấn đề di cư không chỉ đơn thuần là sự dịch chuyển về mặt địa lý. Đó là vấn đề của sự sống còn và, trên nhiều phương diện, còn phản chiếu những khát vọng xã hội.

Theo Roger Dayamba, nhà xã hội học được đào tạo tại Đại học Joseph Ki-Zerbo ở Ouagadougou, Burkina Faso, ranh giới giữa di cư tự nguyện và nạn buôn người ngày càng trở nên mờ nhạt, đặc biệt trong bối cảnh tình trạng bất ổn an ninh gia tăng.

Di cư như một “nghi thức trưởng thành”

Trong tâm thức tập thể của người dân Burkina Faso, việc rời bỏ quê hương thường được đồng nhất với sự thăng tiến xã hội. Cách nhìn này thúc đẩy nhiều người trẻ bước vào những hành trình vô định, đôi khi bất chấp hiểm nguy và rủi ro.

Theo lời giải thích của Roger Dayamba, việc rời khỏi nơi chôn nhau cắt rốn “có thể được xem như một dấu chỉ rõ ràng của thành công. Đó là một bổn phận xã hội, và gia đình đặt rất nhiều kỳ vọng nơi bạn, với tư cách là một người trẻ.”

Áp lực này, dù thường đi kèm với sự hỗ trợ hay đầu tư về tài chính và tinh thần từ phía gia đình, lại vô tình tạo nên mảnh đất màu mỡ cho những kẻ săn mồi như các đường dây buôn người.

Nhà xã hội học người Burkina Faso nhận định rằng gia đình giữ một vai trò hai mặt: vừa là “mạng lưới an toàn”, vừa là động lực mà một cách vô thức có thể đẩy người trẻ vào con đường ly hương bằng mọi giá.

Những hành trình đầy hiểm nguy

Bất ổn an ninh và di cư

“Những tuyến đường truyền thống cho di cư quốc tế đã bị gián đoạn và phần lớn bị đóng lại. Hệ quả là người dân phải hình thành những lộ trình mới, dài hơn và mang tính thay thế nhằm tránh sự kiểm soát. Đáng tiếc thay, chính những con đường này lại khiến họ rơi vào bẫy của các tay buôn người đang rình rập. Đây là cơ hội cho những kẻ vô nhân đạo.”

Cuộc khủng hoảng an ninh mà Burkina Faso đang trải qua thực sự đã làm thay đổi sâu sắc các động lực dịch chuyển dân cư. Đồng thời, điều này cũng khiến các tuyến di cư truyền thống không còn có thể sử dụng được nữa.

Theo Dayamba, việc các tuyến đường truyền thống bị phong tỏa buộc người dân phải đi vòng, rời xa sự bảo vệ của các thể chế chính thức.

Tuy nhiên, Dayamba cũng ghi nhận “những nỗ lực phi thường của lực lượng quốc phòng và an ninh Burkina Faso, những người đang ngày càng tăng cường việc đánh chặn các mạng lưới buôn người.”

Dẫu vậy, ông nhấn mạnh rằng cuộc chiến này cũng cần được tiến hành mạnh mẽ trên mặt trận thông tin và nâng cao nhận thức.